Nghi phạm người Trung Quốc bị cáo buộc là 'ông trùm fentanyl' của Mexico

Nghi phạm người Trung Quốc bị cáo buộc là 'ông trùm fentanyl' của Mexico - Tác giả, Shawn Yuan - Vai trò, Đơn vị Trung Quốc toàn cầu của BBC - , Culiacán, Mexico - Được đăng - Thời gian đọc: 12 phút "Đại ca Vương rất quan trọng. Anh ấy là số một," Enrique vừa nói vừa cười đầy ẩn ý. Enrique – không phải tên thật – tự mô tả mình là một điều phối viên cấp cao trong băng đảng Sinaloa của Mexico, một trong những tổ chức tội phạm quyền lực nhất thế giới. Ở vùng ngoại ô Culiacán, thủ phủ bang Sinaloa, ngồi trong một chiếc xe hơi đậu bên đường để không ai nghe được cuộc trò chuyện, ông giải thích cách các nguyên liệu dùng để sản xuất fentanyl chết người được vận chuyển hàng ngàn dặm từ các nhà máy ở Trung Quốc tới các phòng thí nghiệm tại Mexico. Các thành viên băng đảng của ông cho rằng Đại ca Vương là người thiết lập chuỗi cung ứng này. Được biết đến trong thế giới tội phạm với biệt danh "vua fentanyl", Đại ca Vương là một công dân Trung Quốc 39 tuổi, tên thật là Trương Trí Đống, theo Bộ Tư pháp Mỹ. Bị bắt tại Mexico năm 2024, ông Trương sau đó đã trốn thoát trong một vụ đào tẩu gây chấn động trước khi bị bắt lại và dẫn độ sang Mỹ năm 2025. Fentanyl là một loại opioid tổng hợp mạnh gấp 50 lần heroin. Nó khiến hàng chục ngàn người tử vong mỗi năm, chủ yếu ở Mỹ, nơi sản phẩm ma túy hoàn chỉnh thường được tiêu thụ. Một lượng nhỏ chỉ bằng vài hạt muối cũng có thể gây chết người. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gọi các tay buôn fentanyl là "khủng bố ma túy", phân loại loại ma túy này cùng các thành phần của nó là vũ khí hủy diệt hàng loạt, và sử dụng hoạt động buôn bán fentanyl như một lý do để áp thuế lên Trung Quốc, Mexico và Canada. Khi Trương ra hầu tòa ở New York năm 2025, Phó Tổng chưởng lý Mỹ khi đó là Todd Blanche đã mô tả ông ta là một trong những "kẻ buôn bán ma túy nguy hiểm nhất thế giới". Ông Todd Blanche cũng cáo buộc Trương "điều hành một mạng lưới toàn cầu đã đưa khối lượng lớn cocaine, fentanyl và methamphetamine" vào Mỹ, đồng thời rửa "hàng triệu USD tiền thu được từ ma túy". Trương đã bác bỏ các cáo buộc và hiện đang chờ xét xử. Chúng tôi đã liên hệ với luật sư của Trương, nhưng người này từ chối bình luận khi vụ án vẫn đang được tiến hành. Các thành viên băng đảng và những cựu đồng nghiệp đã đồng ý trao đổi với BBC, mang lại cái nhìn hiếm hoi về cách họ tin rằng Trương – một cựu sinh viên của trường đại học danh giá nhất Trung Quốc – đã trở thành mắt xích quan trọng giữa các nhà sản xuất hóa chất Trung Quốc và các phòng điều chế ma túy ở Mexico. Con người ông Trương Trương tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh danh giá với bằng tiếng Tây Ban Nha năm 2010, và một năm sau đến Mexico làm việc cho một công ty khai thác quặng sắt thuộc sở hữu Trung Quốc. Ông ta nhanh chóng đảm nhận một vị trí cấp cao. Những người quen biết Trương khi đó xem ông ta là một chuyên gia trẻ tài năng, có khát vọng trải nghiệm cuộc sống ở nước ngoài. "Anh ấy có khả năng đàm phán với mọi người, rất tháo vát và có thể thích nghi với mọi môi trường," Alex – không phải tên thật – người từng học cùng trường đại học và sau đó làm việc cùng công ty khai khoáng với Trương tại Mexico, cho biết. Ông nói Trương nói tiếng Tây Ban Nha rất tốt, có khả năng sử dụng ngôn ngữ đường phố và có thể trò chuyện với bất kỳ ai – luôn với giọng Bắc Kinh rất rõ. Alex cho biết việc kinh doanh tại Mexico đôi khi đòi hỏi phải tiếp xúc với thế giới ngầm, bao gồm cả các băng đảng kiểm soát nhiều khu vực của đất nước. Theo Alex, Trương đã xây dựng được quan hệ với "bất kỳ ai có ảnh hưởng tại địa phương – cả phía chính thức lẫn không chính thức". Alex nói Trương yêu thích khía cạnh này của Mexico và mô tả ông ta là người bị hấp dẫn bởi rủi ro và sự liều lĩnh. Ông nhớ lại việc Trương đâm hỏng xe của sếp mà không hề lo ngại hậu quả, đồng thời kể rằng Trương từng lái xe đưa ông ra khỏi thị trấn vào một đêm để dùng súng ngắn bắn vào các biển báo giao thông trên một xa lộ vắng vẻ. Năm 2013, công ty khai khoáng phá sản và Alex trở về Trung Quốc, còn Trương ở lại Mexico. Alex cho biết khoảng một hoặc hai năm sau, Trương bắt đầu đăng bài trong nhóm cựu sinh viên ngành tiếng Tây Ban Nha của Đại học Bắc Kinh trên WeChat, chào mời đổi đô la Mỹ theo tỷ giá ưu đãi. Alex tin rằng ông ta đang rửa tiền. Ngoài ra, Enrique cho biết Trương cũng tham gia vào hoạt động ma túy. Các hồ sơ tại tòa án Mỹ cáo buộc Trương điều hành "một tổ chức buôn bán ma túy và rửa tiền quy mô lớn" từ tháng 6/2016. Enrique tin rằng Trương có quan hệ tình cảm với một người phụ nữ có bà con với một thủ lĩnh băng đảng và cho rằng điều này giúp ông ta tiếp cận tầng lớp lãnh đạo của tổ chức. Chuỗi cung ứng Một thành viên khác của băng đảng chuyên làm việc vặt cho tổ chức, Luis – không phải tên thật – nhớ lại một buổi chiều nóng bức năm 2019 khi cấp trên yêu cầu ông đứng gác cho một cuộc gặp mà Trương "đến để chào bán sản phẩm". Luis nói rằng những sản phẩm đó là các tiền chất – các thành phần hóa học nền tảng – cần thiết để sản xuất fentanyl. Ông xem Trương là người thực sự đưa fentanyl đến với mình và khởi đầu nhánh hoạt động này của tổ chức. Luis cho biết sau đó ông trở thành người điều chế fentanyl trong một phòng điều chế bí mật. Ông nói đã chứng kiến ít nhất năm người điều chế khác chết ngay trước mắt mình và tin rằng nguyên nhân là các chất họ xử lý đã thấm qua những khe hở trong đồ bảo hộ. "Đôi khi người ta đột nhiên ngất đi và chúng tôi phải khiêng họ ra khỏi phòng," ông nói. Enrique mô tả cách các đơn đặt hàng tiền chất được gửi cho Trương, người mà ông nói đã sử dụng các mối quan hệ ở Trung Quốc để có được các hóa chất này. Theo Enrique, các nguyên liệu sau đó được vận chuyển bằng đường biển hoặc đường hàng không tới Mexico. Ông cho biết mạng lưới của mình sẽ phân phối chúng tới tay những người điều chế fentanyl như Luis tại các phòng điều chế bất hợp pháp ở Sinaloa. Khi được hỏi liệu có cảm thấy tội lỗi khi tham gia vào một ngành gây ra quá nhiều cái chết hay không, Enrique nói rằng một người thân của ông đã chết vì sốc thuốc fentanyl. "Nó khiến lương tâm bị lay động," ông nói, nhưng nói thêm: "Công việc thì vẫn là công việc và chúng tôi không biết cách nào khác để kiếm sống." Khi được hỏi cùng câu hỏi đó, Luis nói ông từng cố gắng bỏ công việc tại phòng điều chế, nhưng cấp trên bảo rằng lựa chọn thay thế là đi tuần tra. Ông cho biết sếp nói: "Mặc áo [chống đạn], mang trang bị rồi ra ngoài chiến đấu – hoặc là thế, hoặc là tiếp tục làm người điều chế." Theo các cơ quan an ninh Mexico, Trương điều hành các hoạt động bất hợp pháp trải dài khắp châu Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và Nhật Bản. Victoria Dittmar, nhà nghiên cứu tại tổ chức tư vấn InSight Crime, đã dành nhiều năm điều tra dòng chảy các tiền chất hóa học vào Mexico. Bà cho biết các nhà môi giới – vai trò mà Trương được cho là đảm nhiệm – nằm ở giao điểm quan trọng giữa các nhà sản xuất hóa chất và các băng đảng. Bà nói những người có tầm ảnh hưởng như Trương được cho là "khá hiếm" và "là mắt xích then chốt của chuỗi cung ứng". "Ông ta là người môi giới kết nối các tổ chức buôn bán ma túy Mexico với các nhà cung cấp tiền chất hóa học từ Trung Quốc," bà nói, mô tả đây là một thế giới rất khó để người bên ngoài tiếp cận. "Ông ta còn hiện diện rất mạnh tại Mỹ," bà nói. "Đây là chuyện không thường xảy ra... khi một người có thể kết nối ba khu vực." Giới chức Mexico cho biết Trương chịu trách nhiệm xuất khẩu và phân phối hơn 1.000kg cocaine, 1.800kg fentanyl và 600kg methamphetamine. Họ cũng cáo buộc ông ta đã tiếp nhận hơn 150 triệu USD tiền thu từ ma túy mỗi năm. Năm 2025, Bộ Tư pháp Mỹ công bố thông cáo báo chí nêu chi tiết bản cáo trạng đối với Trương. Ngoài cáo buộc buôn bán ma túy, thông cáo cũng cho biết Trương đã tuyển người mở tài khoản ngân hàng cho hơn 100 công ty bình phong. Theo thông cáo, họ sẽ thu tiền tại nhiều địa điểm khác nhau ở Mỹ, gửi tiền vào tài khoản ngân hàng của các công ty bình phong, rồi chuyển khoản tới các tài khoản thụ hưởng khác để rửa tiền bên ngoài nước Mỹ. Ở đầu bên kia của mạng lưới bị cáo buộc của Trương là Trung Quốc. Theo một báo cáo năm 2025 của Bộ Ngoại giao Mỹ, Trung Quốc là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu lớn nhất thế giới đối với các tiền chất hóa học dùng để sản xuất ma túy tổng hợp. Báo cáo cho biết ngành công nghiệp hóa chất của Trung Quốc là "khổng lồ", với 160.000 công ty, và mặc dù chính quyền đã áp dụng các biện pháp kiểm soát, việc giám sát vẫn "thiếu nhân lực và nguồn lực". Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington nói với BBC rằng Trung Quốc là "một trong những quốc gia cứng rắn nhất thế giới trong chống ma túy". Cơ quan này lưu ý rằng Trung Quốc đã đưa tất cả các chất liên quan đến fentanyl vào diện quản lý từ năm 2019, đồng nghĩa với việc chúng được chính phủ kiểm soát chặt chẽ. Chúng không bị cấm vì một số chất có mục đích sử dụng hợp pháp trong nhiều ngành công nghiệp. Đại sứ quán cho biết sự hợp tác chống ma túy "sâu rộng và toàn diện" của Trung Quốc với Mỹ đã đạt được "những kết quả rất tích cực". Bỏ trốn và bị bắt Việc được cho là tham gia vào hoạt động buôn bán ma túy của Trương chấm dứt đột ngột khi ông ta bị bắt tại Mexico ngày 31/10/2024. Một thẩm phán đã đưa ra quyết định gây tranh cãi là cho phép quản thúc tại gia, nhưng Trương đã trốn thoát – được cho là qua một lỗ hổng trên tường – rồi bay bằng chuyên cơ sang Cuba và sau đó tới Nga. Lực lượng biên phòng Nga phát hiện giấy tờ giả và đã buộc ông ta trở lại Cuba. Cuba sau đó chuyển Trương về Mexico, từ đó ông ta bị dẫn độ sang Mỹ. Vụ bắt giữ Trương trở thành tin tức nổi bật trên toàn thế giới. Mạng lưới cựu sinh viên Đại học Bắc Kinh, nơi Trương từng học tiếng Tây Ban Nha, đã vô cùng sửng sốt. "Mọi người đều bàn tán về chuyện đó," Alex nói. "Đó là một câu chuyện gây sốc và có lẽ anh ta là một trong những người nổi tiếng nhất mà Đại học Bắc Kinh từng đào tạo." Tại Culiacán, các thành viên băng đảng cho biết sự vắng mặt của Trương nhanh chóng được cảm nhận. Luis nói rằng việc tìm kiếm tiền chất trở nên "thực sự khó khăn". "Họ bắt người đó đi và mọi thứ rối tung lên," Enrique nói. Ông cho biết Trương là "người có nhiều mối quan hệ" ở Trung Quốc, và các băng đảng đã phải "bắt đầu lại từ đầu và lập một tuyến đường mới". Cùng thời điểm đó, Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ bắt đầu ghi nhận sự suy giảm độ tinh khiết của fentanyl, điều mà cơ quan này cho là "phù hợp với các dấu hiệu cho thấy nhiều người điều chế fentanyl tại Mexico đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận một số tiền chất quan trọng". Tuy nhiên, theo bà Dittmar, sự gián đoạn trong các chuỗi cung ứng ma túy thường chỉ mang tính tạm thời, trong một "trò chơi mèo vờn chuột" liên tục. Nghiên cứu của bà cho thấy khi các nhà môi giới bị loại bỏ hoặc các hóa chất chủ chốt bị kiểm soát, các nhà sản xuất fentanyl sẽ thích nghi bằng cách tìm chất thay thế và học các quy trình mới. Các cá nhân trong chuỗi cung ứng cũng có thể được thay thế – ngay cả những người được cho là có mạng lưới quan hệ sâu rộng như Trương. Enrique cho biết đã có một người khác sẵn sàng thay thế Trương – cũng là người Trung Quốc – nhưng ông không thể nói thêm "vì sự an toàn của bản thân". Một thành viên khác của băng đảng, người tự mô tả là điều phối viên phụ trách vận chuyển hàng hóa và nhân sự trong tổ chức, nói rằng mặc dù "mọi thứ bắt đầu từ ông ấy [Đại ca Vương]… ông ấy đã để lại rất nhiều mối quan hệ giúp chúng tôi tiếp tục hoạt động". "Nếu ông ấy không còn, sẽ có người khác thay thế… công việc kinh doanh này sẽ không dừng lại." Ruth Evans và Miguel Angel Vega tường thuật bổ sung