Si po ndikon ndryshimi i klimës në përbërjen e gjakut të njeriut?
Rritja e vazhdueshme e dioksidit tĂ« karbonit (COâ) nĂ« atmosferĂ« mund tĂ« lidhet jo vetĂ«m me ndryshimet klimatike, por edhe me ndryshime afatgjata nĂ« kiminĂ« e gjakut tĂ« njeriut, sipas njĂ« studim i ri i publikuar nĂ« revistĂ«n shkencore âAir Quality, Atmosphere & Healthâ.
Studimi, i kryer nga studiues tĂ« Universitetit Curtin,Institutit Australian tĂ« KĂ«rkimeve pĂ«r FĂ«mijĂ«t dhe Universiteti KombĂ«tar Australian analizoi tĂ« dhĂ«na shĂ«ndetĂ«sore tĂ« popullsisĂ« amerikane nga programi kombĂ«tar NHANES pĂ«r periudhĂ«n 1999â2020.
Studiuesit shqyrtuan veçanërisht nivelet në gjak të bikarbonatit, kalciumit dhe fosforit.
Rezultatet treguan se niveli mesatar i bikarbonatit (HCOââ») nĂ« gjak Ă«shtĂ« rritur gjatĂ« kĂ«tyre dy dekadave, ndĂ«rsa nivelet e kalciumit dhe fosforit kanĂ« shĂ«nuar rĂ«nie.
Ndryshimi i bikarbonatit ka ndjekur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ngjashme rritjen e COâ nĂ« atmosferĂ«.
NĂ« vitin 1999, niveli mesatar i bikarbonatit ishte rreth 23,7â23,8 mEq/L, ndĂ«rsa nĂ« vitet 2019â2020 arriti nĂ« rreth 25,3 mEq/L, njĂ« rritje prej afĂ«rsisht 7%.
Pse është i rëndësishëm bikarbonati?
Bikarbonati Ă«shtĂ« njĂ« komponent thelbĂ«sor i sistemit, qĂ« ndihmon trupin tĂ« kontrollojĂ« aciditetin e gjakut dhe tĂ« transportojĂ« COâ drejt mushkĂ«rive, ku ai eliminohet pĂ«rmes frymĂ«marrjes.
Kur COâ rritet nĂ« organizĂ«m, ai shndĂ«rrohet nĂ« acid karbonik dhe mĂ« pas nĂ« jone hidrogjeni dhe bikarbonat.
Organizmi aktivizon mekanizma kompensues, përfshirë veshkat, për të ruajtur ekuilibrin acid-bazë.
Studiuesit vërejnë se rritja e bikarbonatit në popullatë është shqetësuese sepse, nëse trendi aktual do të vazhdonte në mënyrë lineare, niveli do të arrinte kufirin e sipërm të intervalit të konsideruar të shëndetshëm rreth vitit 2076.
Megjithatë, ky është një projeksion, jo një parashikim i sigurt.
Studiuesit theksojnë se marrëdhënia mund të mos jetë lineare dhe se faktorë të tjerë mund të kenë ndikuar në ndryshimet e vërejtura.
A do tĂ« thotĂ« kjo se ajri po na âhelmonâ gjakun?
Jo në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Studimi nuk mati COâ nĂ« gjakun e individĂ«ve dhe nuk provoi se rritja e COâ atmosferik ishte shkaku i vetĂ«m i ndryshimeve nĂ« analizat e gjakut.
AutorĂ«t pĂ«rdorĂ«n ndryshimet e bikarbonatit, kalciumit dhe fosforit si tregues indirektĂ« tĂ« ekspozimit ndaj ndryshimeve nĂ« COâ atmosferik.
MegjithatĂ«, autorĂ«t argumentojnĂ« se pĂ«rputhja mes dy tendencave â rritjes sĂ« COâ nĂ« atmosferĂ« dhe ndryshimit tĂ« parametrave tĂ« gjakut â meriton hetim tĂ« mĂ«tejshĂ«m.
NjĂ« tjetĂ«r shqetĂ«sim lidhet me faktin se pĂ«rqendrimet e COâ mund tĂ« jenĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« larta brenda ambienteve tĂ« mbyllura sesa jashtĂ«.
Studimi pĂ«rmend kĂ«rkime tĂ« mĂ«parshme qĂ« kanĂ« raportuar efekte fiziologjike tĂ« ekspozimit ndaj niveleve tĂ« larta tĂ« COâ, megjithĂ«se kĂ«to nuk duhet tĂ« ngatĂ«rrohen me efektin afatgjatĂ« tĂ« rritjes sĂ« COâ atmosferik.
ĂfarĂ« mund tĂ« ndodhĂ« nĂ« tĂ« ardhmen?
Sipas modelimit të autorëve, nëse tendencat e vërejtura midis viteve 2000 dhe 2020 do të vazhdonin, bikarbonati në gjak mund të arrinte kufirin e sipërm të intervalit, të pranuar si të shëndetshëm brenda rreth 50 vjetësh.
Kalciumi dhe fosfori, sipas të njëjtit model, mund të arrinin kufijtë e poshtëm të intervaleve të tyre të shëndetshme më vonë gjatë këtij shekulli.
Studiuesit theksojnĂ« se pasojat konkrete shĂ«ndetĂ«sore tĂ« kĂ«tyre ndryshimeve, nuk janĂ« ende tĂ« pĂ«rcaktuara dhe kĂ«rkohen studime tĂ« mĂ«tejshme pĂ«r tĂ« kuptuar nĂ«se COâ atmosferik Ă«shtĂ« shkaku i tyre.
Studimi u publikua më 26 shkurt 2026 dhe është realizuar nga Alexander N. Larcombe dhe Phil N. Bierwirth.
How it works
Once you click Generate, Ollama reads this article and crafts 5 comprehension questions. Your answers are graded against the article content â general knowledge won't be enough. Score 70+ to count toward your certificate.
Questions are cached â you'll always get the same 5 for this article.